شبهات حكميهء تحريميه و نظير اين‌ها در همين دوره مورد بحث و انتقاد اصوليان قرار گرفت . 4 - علم منطق و كلام از ديرباز در علم اصول تأثير كرده بود و حتى پاره‌اى از مسائل آنها عينا در اين علم وارد شده بود . در اين دوره از تأثير آنها كاسته شد و ديگر ، مسائل كلامى و منطقى در اين علم مطرح نشد . مع ذلك پيوسته علم اصول تحت تأثير مسائلى از قبيل : جزيى و كلّى ، كلّى طبيعى و عقلى ، جنس و فصل ، قضيهء حقيقيه و خارجيه ، كلام نفسى و لفظى ، اتّحاد طلب و اراده ، جبر و اختيار ، اختياريت اراده و نظير اين‌ها قرار دارد . علاوه بر اين در همين دوره بلكه در اواخر دورهء گذشته مردانى از قبيل آغا حسين خوانسارى « 1 » و ديگران ، اين علم را به تدريج تحت تأثير فلسفه نيز درآوردند . مسائلى از قبيل اعتبارى و انتزاعى ، « 2 » عدم صدور كثير از واحد و بالعكس ، « 3 » توارد علّتين بر معلول واحد ، « 4 » اصالت وجود و ماهيت ، « 5 » حركت قطعى و توسّطى ، « 6 » عدم تغيّر و عدم تعلّل ذاتى ، « 7 » استحالهء تأخّر اجزاى علّت از معلول ، « 8 » بساطت مشتق ، « 9 » فرق بين مبدأ و مشتق ، « 10 » فرق بين جنس و ماده و بين فصل و صورت ، « 11 » شوق مؤكّد مستتبع تحريك عضلات ، « 12 » مبادى اراده ، « 13 » اتحاد حكم امثال ، « 14 » جعل بالذات و بالعرض و بالتبع ، جعل بسيط و

--> ( 1 ) - سيّد محمد باقر صدر ، المعالم الجديدة ، ص 84 . ( 2 ) - مولى محمد كاظم خراسانى ، كفايه ، بحث حكم وضعى . ( 3 ) - بحث واجب تخييرى و غيره . ( 4 ) - بحث تعدّد شرط و اتحاد جزاء . ( 5 ) - تعلق امر به طبيعت يا فرد ، و بحث اجتماع امر و نهى . ( 6 ) - استصحاب زمان و امور تدريجى . ( 7 ) - مادهء امر : جهت رابعه و مبحث قطع : امر دوم . ( 8 ) - شرط متأخّر . ( 9 ) - مشتق . ( 10 ) - مشتق . ( 11 ) - مشتق . ( 12 ) - وجوب تعليقى . ( 13 ) - معناى طلب و بحث قطع . ( 14 ) - اواخر بحث ترتيب و غيره .